> Naar alle nieuwsberichten

Voeding bij tatoeages en piercing

21 februari 2018 | ndn | Het laten zetten van een tatoeage of piercing is niet zonder risico. Bij pas gezette tatoeages en piercings kunnen makkelijk infecties optreden. Een goede hygine is dus van groot belang. Omdat er wonden zijn veroorzaakt helpt het ook om de juiste voeding te gebruiken, om het herstel van de wond zo snel en zo goed mogelijk te laten verlopen.

Een tatoeage is een permanente versiering van het lichaam met onder de opperhuid aangebrachte inkt. Als we het vroeger over tatoeages hadden dan dachten we gelijk aan zeelieden en militairen; tegenwoordig zie je tatoeages bij alle lagen van de bevolking. Onder tatoeages valt ook het aanbrengen van permanente make-up.

Piercen is het met een naald de huid doorboren om een versiering in de vorm van een staafje of een ring te kunnen plaatsen. Tot enkele tientallen jaren geleden waren vrijwel alle piercings gaatjes in de oorlel, die voornamelijk bij vrouwen werden aangebracht. In de afgelopen decennia zijn bij een breed publiek ook andere piercings populair geworden, met name navelpiercings. Het laten zetten van een tatoeage of piercing is echter niet zonder risico.
TatoeagesTatoeages worden al sinds duizenden jaren aangebracht. Ötzi, de ijsmummie uit de Alpen, die zo'n 5350 jaar geleden leefde, had 59 tatoeages en tevens een oorpiercing. Er zijn ook tatoeages op Egyptische mummies gevonden, die van 2000 voor Christus dateren en in de klassieke literatuur wordt melding gemaakt van tatoeages bij bijv. de oude Grieken.

Het Engelse woord ‘tattoo’ is ontleend aan een Polynesische taal: in het Tahitiaans en Samoaans bestaat het woord ‘tatau’ dat ‘teken of schildering’ betekent. De tatoeage wordt aangebracht d.m.v. een of meerdere naalden die meer dan 100 keer per seconde op en neer gaan.
Medische tatoeage (Dermatografie)Net als bij een ‘gewone’ tatoeage worden er bij een medische tatoeage (dermatografie) kleurstoffen enkele millimeters diep in de huid gebracht. Redenen voor medische tatoeage kunnen o.a. zijn: littekens met kleurverandering t.o.v. de gewone huid, het ontbreken van pigment door een (huid)ziekte, als onderdeel van een borst – en tepelreconstructie.

Voordat de medische tatoeage definitief wordt toegepast, wordt door eerst een proefstukje te doen, gekeken of de patiënt de te injecteren kleurstoffen verdraagt en de kleur naar wens is.
NanodeeltjesDe meeste tatoeage-inkt bevat organische pigmenten, maar ook conserveermiddelen en elementen als nikkel, chroom, kobalt en mangaan. Ook treffen we in de inkt vaak titaandioxide aan, een wit pigment. Het element wordt geassocieerd met een tragere genezing van de huid en jeuk: klachten die vaak optreden als iemand een witte tatoeage laat zetten.
TitaandioxideOnderzoekers hebben ontdekt dat sommige van die elementen in de vorm van micro- en nanodeeltjes door het lichaam reizen. De onderzoekers richtten zich in hun studie (1) op titaandioxide. Ze ontdekten dat dit in de vorm van microdeeltjes in de huid blijft rondhangen, maar dat het stofje in nog kleinere deeltjes (nanodeeltjes) naar de lymfeklieren reisden.

Daar is visueel bewijs voor: de lymfeklieren nemen de kleur van de tatoeage aan. De nanodeeltjes kunnen er wellicht toe leiden dat de lymfeklieren chronisch iets opgezet raken. Ook zijn er aanwijzingen gevonden dat in de weefsels rondom de uit tatoeage-inkt afkomstige deeltjes, biomoleculaire veranderingen optreden.
Schadelijke inktTatoeage-inkten kunnen verschillende groepen van problematische stoffen bevatten waaronder: AZO-kleurstoffen, onzuiverheden uit het productieproces (bijv. PAKS: polycyclische aromatische koolwaterstoffen) en andere chemische toevoegingen zoals: fenoxyethanol, benzisothiazolinone, octhilinone en fenol.

Bovendien moet rekening gehouden worden met de mogelijke afbraak van de kleurstoffen, waardoor stoffen ontstaan die andere eigenschappen hebben met een ander risicoprofiel. Dit fenomeen kan mede in de hand gewerkt worden door omgevingsfactoren zoals zonlicht en behandeling met laserlicht (bijv. wanneer tatoeages worden verwijderd).
AZO-kleurstoffenSinds 2004 is het in Nederland volgens de warenwet verboden om zogenoemde AZO-kleurstoffen te gebruiken in tatoeage-inkt. Van die kleurstoffen is bekend dat ze kanker kunnen veroorzaken en genetische schade kunnen toebrengen. Tatoeëerders gebruiken graag inkt met AZO-kleurstoffen, omdat die inkt een mooier resultaat geeft.
Risico’sWanneer niet met steriele materialen en steriel water (om het henna-mengsel mee te maken) wordt gewerkt, kan dit leiden tot huidinfecties. Het optreden van virale infecties is zeer zeldzaam, maar wanneer de huidbarrière wordt doorbroken, moet rekening gehouden worden met mogelijke overdracht van hepatitis en HIV.

Daarnaast kunnen allergische en toxische reacties ontstaan.Zo kan blootstelling aan zonlicht jeuk en zwelling van de tatoeage uitlokken bij gele tatoeages die cadmium bevatten; dit wordt eveneens waargenomen bij zwarte tatoeages.
Reacties bij medisch onderzoekMetaaldeeltjes die aanwezig zijn in tatoeage-inkten en inkten die worden gebruikt voor het aanbrengen van permanente make-up (PMU), kunnen met straling interfereren en het beeld verstoren bij Magnetisch Resonantie onderzoek (MRI). Het is belangrijk dat u de radioloog op de hoogte brengt van uw tatoeages of PMU.
Tatoeages en biosensorenOnderzoekers van het Massachusetts Institute of Technology en Harvard Medical School vervingen traditionele tatoeage-inkt door biosensoren die van kleur veranderen in reactie op veranderingen in het interstitium (de met lichaamswater gevulde ruimte tussen de cellen).

De onderzoekers experimenteerden met verschillende biosensoren. Eén van deze sensoren reageert op veranderingen in pH-waarde en de kleuren van deze sensor variëren van paars tot roze. Bij een biosensor die veranderingen in de bloedsuikerspiegel detecteert, kleurde de sensor In reactie op die veranderingen van bruin tot blauw.

De onderzoekers hebben hun tatoeages al aan verschillende experimenten onderworpen, bijv. om te testen of de tatoeages echt van kleur veranderden en of de kleurveranderingen ook duidelijk zichtbaar waren. De tatoeages hebben die testen glansrijk doorstaan. Volgens de onderzoekers zijn er voorlopig echter geen plannen om de tatoeages te onderwerpen aan klinisch onderzoek en vervolgens op de markt te brengen.

Het scala aan kleuren zou eerst uitgebreid moeten worden, om gedetailleerdere informatie weer te kunnen geven. Ook moet o.a. nog worden onderzocht of de tatoeages de functie van weefsels niet verstoort.
MinimumleeftijdDe minimumleeftijd om een tattoo te kunnen laten zetten is 16 jaar. In veel tattooshops moeten mensen die ouder dan 16 en jonger dan 18 jaar zijn daarnaast toestemming hebben van een ouder of verzorger en deze moet aanwezig zijn wanneer de tattoo wordt gezet. Ook zullen de meeste tattooshops sowieso geen tatoeages in het gezicht, in de nek of op de handen zetten bij jongeren beneden de 18.

Eén van de redenen dat er een minimumleeftijd geldt voor het laten zetten van een tatoeage heeft o.a. te maken met de groei. Vooral in de puberteit kunnen jongeren een flinke groeispurt maken. De huid strekt dan behoorlijk uit en daardoor kunnen er lelijke witte strepen in de tattoo komen te staan. Een andere reden is dat jongeren vaak nog erg impulsief zijn. De kans is groot dat ze de tattoo die ze laten zetten dan helemaal geweldig vinden, maar dat ze daar als volwassene, heel anders over denken.
Tatoeage verwijderenHet is mogelijk (sommige) tatoeages met laser te verwijderen. Door de laser wordt het pigment zeer kort (miljoensten van een seconde) sterk verhit, waardoor de relatief grote pigment-bolletjes uiteenvallen. Vervolgens kunnen de in kleine stukjes geschoten pigmentdeeltjes door de macrofagen van het immuunsysteem worden opgeruimd. Deze techniek blijkt vooral goed geschikt voor donkere pigmenten. Ongeveer 10-20% van de tatoeages wordt later weer verwijderd.
BloeddonorJe mag bloed geven vanaf 6 maanden na het plaatsen (of laten bijwerken) van een tatoeage. Dit mag ook wanneer een tatoeage is verwijderd d.m.v. een operatie of laserbehandeling, mits de wond genezen is.
HennaHenna is een natuurlijke verfstof, gemaakt van de gedroogde en verpulverde bladeren van de hennaplant. Henna kan gecombineerd worden met andere plantaardige stoffen om zo een andere kleur te krijgen. Het wordt vooral gebruikt voor het kleuren van haar. In uitzonderlijke omstandigheden kan pure henna voor allergische reacties zorgen.

Een henna-schildering, ook wel mehndi genoemd, vervaagt binnen 1 tot 5 weken na het opbrengen, daarna is de huid weer helemaal kleurloos. Veel mensen nemen een henna-schildering om erachter te komen of ze een schildering op hun lichaam wel ècht leuk vinden.
MengselDe techniek van henna-schilderen wordt al vijfduizend jaar gebruikt in de contreien van India. De tekening wordt gemaakt met een nat mengsel, waarvan henna-poeder het belangrijkste bestanddeel is. Verder bevat het mengsel in ieder geval citroensap, die zorgt dat de henna vers blijft, waardoor de kleurende werking langer aanhoudt en de verf beter intrekt. Ook zit er vaak suiker in, omdat die het mengsel beter aan de huid laat plakken.

Vervolgens moet de henna-modder op de huid drogen, waardoor de verf kan intrekken. Hoe langer de droogtijd, des te duidelijker de tekening wordt. Het advies is tot zeker 12 uur na het aanbrengen van het mengsel niet te douchen. De schildering gaat er daarna niet meer af door vet of zachte zeep te gebruiken. De kleurstof ligt namelijk niet óp het vel, maar zit in de bovenste huidlaag. Onze huid vernieuwt zich automatisch in 1 tot 4 weken. De dode huidcellen vallen af en worden vervangen door nieuwe. Daardoor verdwijnt de verf uiteindelijk weer van het lichaam.
Zwarte hennaTatoeages met zuivere henna vormen zelden een probleem en verdwijnen na enkele weken vanzelf. Voor een sneller en donkerder effect wordt soms parafenyleendiamine (PPD) aan de henna toegevoegd, om het zogenaamde ‘black henna’ te maken. PPD is een krachtig allergeen. Bewezen is dat PPD bij heel veel mensen allergische reacties uitlokt.

De eerste tekenen hiervan dienen zich vaak al 2 weken na het zetten van de tatoeage aan. Wanneer zich dit voordoet, raadpleeg dan zo snel mogelijk een arts. Als ontstane zwellingen niet vroegtijdig behandeld worden, dan kunnen er bijkomende infecties optreden en kunnen er blijvende littekens in de huid achterblijven, op de plek waar de tatoeage heeft gezeten.
GevaarlijkAls men eenmaal te maken heeft gekregen met allergische reacties die veroorzaakt worden door PPD, houdt men deze overgevoeligheid levenslang. Men zal dan producten waarin PPD is verwerkt, in de toekomst moeten vermijden. PPD is o.a. verwerkt in: rubber, lak, leer, plastic en haarverf.

Vermijd dus tatoeages met black henna. Als gezegd wordt dat de opgebrachte pasta al na een uur verwijderd mag worden, gaat het zeker om black henna. Er wordt ook wel gebruikt gemaakt van beitsen zoals de aromatische nitrosamino-verbinding natriumpicramaat. Dit wordt vaak aan hennapoeder toegevoegd als kleuractivator en –stabilisator, om afwijkende kleuren te kunnen verkrijgen. Het gebruik van dergelijke stoffen verhoogt de kans op kanker.
IndigoIndigo wordt gebruikt als een soort zwarte 'henna'. Dit is in principe veilig, alleen blijft dit maar heel kort, max. 5 dagen, zitten. De kleur wordt ook niet echt zwart maar blauwzwart .
PiercenPiercen is het met een naald de huid doorboren om een versiering in de vorm van een staafje of een ring te kunnen plaatsen. Behalve in de oorlel of navel worden piercings ook in de neus, oorschelp, wang, tong, tepel en geslachtsdelen aangebracht. Het plaatsen van piercings is niet zonder risico en levert vrijwel altijd een blijvende beschadiging van de huid op.
In Nederland is bij kinderen jonger dan 16 jaar toestemming van de ouders nodig om een piercing te plaatsen.
ProcedureBij het plaatsen van een piercing wordt er feitelijk een wond veroorzaakt. Vervolgens wordt de normale wondgenezing verstoord. Het is immers niet de bedoeling dat het gemaakte gaatje dichtgroeit maar juist openblijft. Er ontstaat zo een kanaaltje door de huid.
HuidinfectieDe mogelijke complicaties zijn sterk afhankelijk van de plaats waar de piercing is geplaatst. Een van de meest voorkomende complicaties is een lokale huidinfectie. Dit treedt bij tot bijna 15% van alle piercings op. Deze lokale infectie kan weer leiden tot abcessen en endocarditis (infectie van hartkleppen, vooral een risico voor mensen met een aangeboren hartafwijking).

Wanneer de piercing in een gebied wordt geplaatst waar van nature veel bacteriën voorkomen (mond, neus, geslachtsdelen) is de kans op infectie waarschijnlijk groter dan wanneer een piercing bijv. in de oorlel wordt aangebracht.
HerstelperiodeEen nieuwe piercing kan tijdens het genezingsproces gaan ontsteken. Het grootste risico op infectie bestaat in de herstelperiode na het plaatsen van de piercing. Deze varieert van 6-8 weken (oor, lip) tot wel 12 maanden (tepel).
Andere complicatiesHet sieraad in de piercing kan aanleiding geven tot een allergische reactie, bijvoorbeeld door een nikkelallergie. Ook bloedingen en kraakbeenontstekingen komen voor. Bij piercings in de mond worden in de medische literatuur schade aan de tanden beschreven en spraak- en eetstoornissen.
Voeding bij tatoeages en piercingBij pas gezette tatoeages en piercings kunnen makkelijk infecties optreden. Een goede hygiëne is dus van groot belang. Omdat er wonden zijn veroorzaakt helpt het ook om de juiste voeding te gebruiken, om het herstel van de wond zo snel en zo goed mogelijk te laten verlopen. Zie voor meer informatie hierover, het PDF onderaan.
Marijke Verstege