Gezondheidsklachten als gevolg van jodiumtekort kunnen zijn: vermoeidheid, spierpijn, gewrichtsklachten, slaapproblemen, haaruitval en ADHD.
In een artikel in het tijdschrift medisch Contact betogen reumatoloog Richard Verheesen van het Máxima Medisch Centrum in Eindhoven en interniste Karin Schweitzer van het TweeSteden Ziekenhuis in Tilburg op gezag van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) dat alle westerse landen, inclusief Nederland, kampen met een jodiumtekort.
Gezondheidsklachten als gevolg van jodiumtekort kunnen zijn: vermoeidheid, spierpijn, gewrichtsklachten, slaapproblemen, haaruitval, kouwelijkheid, oedeem in de benen, droog haar, droge huid, vergeetachtigheid, verstopping, migraine, menstruatieproblemen, bloedarmoede, mentale problemen (traagheid, depressie, apathie) en ADHD.
Bij vrouwen zijn ‘fibrocystic breast disease’ (de combinatie van mastalgie, bortscysten en verdikkingen in het klierweefsel) en borstkanker in verband gebracht met o.a. een jodiumtekort en hypothyroïdie. Verder kan iemand met te weinig jodium last krijgen van snel geïrriteerd zijn. Artsen beweren dan ook dat er een oorzakelijk verband is tussen de lichtgeraaktheid in onze maatschappij en jodiumtekort. Allemaal klachten die een aanwijzing kunnen zijn van een laag jodium.
Jodium en de schildkierJodium is vooral bekend vanwege de rol bij de vorming van het schildklierhormoon. Jodium is onderdeel van de schildkierhormonen T3 en T4. De schildklier beïnvloedt met deze hormonen de energiehuishouding en het basaalmetabolisme (grondstofwisseling in rust) en is regulator van het lichaamsgewicht. Ook bij de eiwitsynthese, de vetstofwisseling (cholesterol), de koolhydraatstofwisseling en de omzetting van bètacaroteen in vitamine A.
De laatste jaren is echter duidelijk geworden dat jodium niet alleen in de schildklier wordt opgenomen maar ook in vele andere organen. Daarnaast is al lang bekend dat jodium ook bij mensen een antioxidante werking heeft wat ook in recent onderzoek is aangetoond. We hebben continue te maken met zogenaamde oxidatieve stress, waarbij oxidanten vrijkomen. Bekende antioxidanten zijn vitamine C en E. De onderzoeksresultaten vragen om de huidige inzichten opnieuw te beoordelen en daar waar nodig bij te stellen.
Andere organen hebben ook jodium nodigTijdens jodiumtekort wordt het jodium in de niet essentiële weefsels en organen, zoals de huid en spieren, minder opgenomen en mogelijk weggehaald. Dit alles om de essentiële organen (hersenen, hormoon producerende organen en voortplantingsorganen) zo goed mogelijk van jodium te voorzien. Dat kan gepaard gaan met klachten, vooral van niet essentiële organen. De hersenen zijn gevoelig voor jodiumtekort, niet alleen tijdens de zwangerschap maar gedurende het gehele leven. Daardoor kunnen er dus ook klachten zijn die kunnen worden toegeschreven aan de hersenen, zoals prikkelbaarheid en depressiviteit.
Jodiumtekort geeft pas laat afwijkingen in het bloedonderzoek. Het is dan ook logisch te veronderstellen dat voordat een echte hypothyroïdie door jodiumtekort ontstaat, mensen al lang klachten kunnen hebben die daarbij passen. Daarbij moet vooral gedacht worden aan mensen met fibromyalgie en chronisch vermoeidheidssyndroom.
Hoeveel jodium is nodig en waar zit het in?Een volwassene heeft dagelijks 150 tot 200 microgram jodium nodig. Kinderen iets minder, vrouwen die zwanger zijn en vrouwen die borstvoeding hebben meer nodig. Ongeveer de helft van onze jodiuminname halen we uit brood. Drie sneetjes brood leveren al ongeveer 90 microgram jodium. Een stukje kabeljauwfilet (100 gram) levert 110 microgram jodium. Een theelepel (2 gram) JOZO zout levert 100 microgram jodium. In ‘gewoon’ keukenzout of zeezout zit weinig tot geen jodium.
Een jodiumtekort kan ernstige gevolgen hebben zeker wanneer het optreedt bij bepaalde risicogroepen, voornamelijk zwangere vrouwen, pasgeborenen en jonge kinderen. Tijdens de zwangerschap zijn de jodiumbehoeften verhoogd omdat de vrouw voor haar eigen jodiumaanvoer én voor die van haar baby mot zorgen. Daarnaast is bij zwangeren een verhoogd verlies via de urine.
Jodium voor moeder en kindVoor een kind, van in de moederschoot tot de kleuterleeftijd, kan een ernstig jodiumtekort dramatische gevolgen hebben. De hersenontwikkeling van een kind begint immers al in de baarmoeder en loopt door tot in het derde levensjaar. Een tekort aan jodium en/of schildklierhormonen in deze kritieke levensfase kan aanleiding geven tot groeivertragingen en tot een onomkeerbare aantasting van de hersenontwikkeling.
Ernstig jodiumtekort leidt tot cretinisme: een lichamelijke en geestelijke groeistoornis waardoor het kind zowel fysiek als psychisch een sterke achterstand vertoont die niet meer omkeerbaar is. Deze stoornis wordt opgespoord door na de geboorte van het kind de 'hielprik' (PKU-test) te doen. Met de hielprik wordt CHT (congenitale hypothyroïdie) en PKU (fenylketonurie) opgespoord. Indien het resultaat positief is moet het kind een streng en levenslang dieet volgen waardoor de kansen op een normale ontwikkeling toenemen. Een jodiumtekort verhoogt ook het risico op vroeggeboorte, miskraam en doodgeboorte.
HypothyroïdieEen lichte hypothyroïdie geeft aanleiding tot een vertraagde celwerking, wat dan weer allerlei klachten kan veroorzaken zoals lusteloosheid, sloomheid, kouwelijkheid, een verminderde libido, een tragere hartslag, droge haren of haaruitval, depressiviteit, slechthorendheid, een abnormale gewichtstoename, enz.
Gelukkig zijn de gevolgen van een matige hypothyroïdie omkeerbaar. Klachten verdwijnen meestal enkele weken nadat het jodiumgehalte terug op peil is gebracht. De enige natuurlijke bron van jodium zijn zeeproducten, ei en melk. Algemeen wordt aanbevolen om 2 tot 3 keer per week zeevis of zeevruchten te eten. Een tweede aanbeveling is het vervangen van gewoon keukenzout door gejodeerd keukenzout. Het betekent niet dat er ook kwistig met het zoutvaatje moet worden omgesprongen. Gezien natrium tegenwoordig ruim voldoende in allerlei kant en klaar voedingsmiddelen voor komt.
Het risico op problemen door een te hoge inname van jodium, is uiterst beperkt. In principe is de jodiumopname immers een zelfregulerend systeem: bij een verhoogde jodiumaanvoer schroeft de schildklier de opname terug, zodat niet méér jodium wordt opgenomen dan nodig is voor de aanmaak van het schildklierhormoon. Het overtollige jodium wordt via de urine afgevoerd.
OverdosisAlleen wanneer dit systeem te kort schiet, kan een overdosis jodium de schildklier blokkeren, met een -meestal voorbijgaande- hypothyroïdie tot gevolg. De belangrijkste risicogroep in dit verband vormen premature baby’s bij wie veel jodiumhoudende antiseptica worden gebruikt.
Ook bij mensen met een schildklierafwijking, veelal ouderen met langdurige, ernstige, op zichzelf bestaande nodulen, kan een overdosis jodium een hyperthyroïdie veroorzaken. Symptomen zijn: metaalsmaak in de mond, huidirritatie, acne, hoofdpijn, maag-darmklachten, warme huid, krop, menstruatiebloedingen met veel bloedverlies, slecht slapen, nervositeit, overmatig zweten en vooral een snellere hartslag en een verhoogde bloeddruk, wat dan weer het risico op hartinfarct verhoogt.
De jodiuminname dient bij overdosering direct gestopt te worden. Verstandiger is suppletie na controle en onder begeleiding te doen van deskundigen. Experimenteren op eigen houtje raden wij dan ook niet aan. Extra attent zijn op tekorten en dit aankaarten bij huisarts en specialist is wel aan te raden. Jodium is gelukkig door beide artsen Verheesen en Schweitzer weer in de belangstelling gekomen.
Commentaar NDNDoor de berichtgeving van de artsen Verheesen en Schweitzer zijn er felle discussies losgebarsten tussen voorstanders en tegenstanders. Feit is wel dat de natuurdiëtisten ook de ervaring hebben dat jodiumtekorten vaker voorkomt. Naast jodium zijn diverse nutriënten, waaronder selenium, zink, magnesium, vitamine A, vitamine D, vitamine B 12 en vitamine E van belang voor een goede schildklierfunctie. Schildklierproblemen kunnen (mede) veroorzaakt worden door tekorten van deze nutriënten. Vit D is pas recentelijk erkend als een vitamine die heel vaak tekort is.
Afwijkende voedingspatronen vanwege een hype (zoals nu weer het Dr Frank dieet) of vanwege eetbuien en het nemen van snelle ongezonde happen en knutselvoeding dragen niet bij aan een goede voedingsstatus. Daarnaast wordt zelden bij het artsen spreekuur de voedingsanamnese afgenomen en een controle gedaan naar iemands voedingsconditie. Veel reguliere diëtisten berekenen de voeding door op een paar nutriënten, maar bloedcontroles en urineonderzoek doen op bijvoorbeeld bovengenoemde nutriënten gebeurt zelden. Natuurdiëtisten en natuurartsen doen dit vaker. Wat mensen opeten kan berekend worden, maar wat men uiteindelijk opneemt blijft gissen. Meten is weten.
Men gaat er te vaak er van uit dat tabellen en rekenmethoden kloppen. Men gaat er ook te vaak van uit dan mensen eerlijk opbiechten wat ze eten. De werkelijkheid is tegenwoordig bedroevend. Voedingsdagboeken laten in de praktijk zien dat er onregelmatig wordt gegeten en veel mensen niet meer weten hoe ze ‘gewoon gezond’ moeten koken vanwege kookhypes op de televisie. Reclame verleidt mensen om kant en klaarmaaltijden te kopen en volle agenda’s zorgen ervoor dat men weinig tijd wil besteden aan het eten.
Kortom beide artsen hebben een punt. Dat veel ziekten het gevolg kunnen zijn van nutriënten tekorten komt langzaam op gang. Het moet niet leiden tot het lukraak slikken van allemaal vitaminen en mineralen pillen. Maar het moet wel leiden naar gedegen onderzoek zowel van de manier van eten als van nutriënten onderzoek bij mensen. Natuurdiëtisten zijn voor een gezonde biologische voeding van de boer met een korte route op uw bord en die niet verrijkt wordt met voedingstoffen.
Voedingsadviezen moeten op de persoon afgestemd worden. Geen standaard, maar maatwerk. Niet alleen een rekenmachine, maar ook onderzoek, zoals dat ook gaat bij bijvoorbeeld ijzertekorten. Wij zijn een voorstander van regelmatige controles van bloed en urine om te zien of de opname van voedingstoffen ook naar wens verloopt. Tekorten kunnen dan opgelost worden door landbouwmethoden aan te passen (te zorgen dat de bodem weer rijker wordt aan bijvoorbeeld selenium) door de voeding aan te passen (bijvoorbeeld gezonde kooktechnieken) en zo nodig op maat te suppleren.
